भारतीय समाजात महिलांच्या आरोग्याबाबत बोलताना लैंगिक आरोग्याला अनेकदा दुय्यम स्थान दिले जाते. शारीरिक संबंधांदरम्यान होणाऱ्या वेदना किंवा अस्वस्थता ही एक वैयक्तिक आणि नैसर्गिक बाब आहे, असा चुकीचा समज पिढ्यानपिढ्या जोपासला गेला आहे. मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञांनी आता यावर स्पष्ट मत मांडले असून, शारीरिक संबंधांवेळी वेदना सहन करणे हे आरोग्यासाठी हानीकारक असल्याचे म्हटले आहे. सुखद आणि समाधानी लैंगिक आयुष्यासाठी महिलांनी आपल्या जीवनशैलीत आणि विचारांत पाच महत्त्वाचे बदल करणे काळाची गरज बनली आहे.
१. संवादाची भीती सोडा आणि उघडपणे बोला
बऱ्याचदा महिलांना आपल्या गरजा किंवा होणाऱ्या त्रासाबद्दल जोडीदाराशी बोलताना संकोच वाटतो. मात्र, लैंगिक सुख हे एकतर्फी नसून ते दोघांच्या संवादावर अवलंबून असते. जर तुम्हाला विशिष्ट स्थितीत वेदना होत असतील, तर त्याबद्दल जोडीदाराला लगेच सांगा. संवादामुळे केवळ शारीरिक त्रास कमी होत नाही, तर मानसिक जवळीकही वाढते. लक्षात ठेवा, जोपर्यंत तुम्ही बोलणार नाही, तोपर्यंत समस्येचे निराकरण होणार नाही.
२. ‘फोरप्ले’ला प्राधान्य द्या
शारीरिक संबंधांची सुरुवात थेट संभोगापासून करण्याऐवजी ‘फोरप्ले’वर भर देणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे महिलांचे शरीर नैसर्गिकरित्या संबंधांसाठी तयार होते आणि योनीमार्गात पुरेसा ओलावा (Lubrication) निर्माण होतो. ओलावा नसल्यास घर्षणामुळे वेदना आणि जखमा होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शरीराला उत्तेजित होण्यासाठी पुरेसा वेळ देणे हा वेदना टाळण्याचा सर्वात सोपा आणि नैसर्गिक मार्ग आहे.
३. ल्युब्रिकंट्सचा वापर करण्यास संकोच करू नका
अनेक महिलांना हार्मोनल बदलांमुळे किंवा तणावामुळे योनीमार्गाचा कोरडेपणा जाणवतो. अशा वेळी ‘वॉटर-बेस्ड ल्युब्रिकंट्स’ वापरणे अत्यंत फायदेशीर ठरते. हे केवळ वेदना कमी करत नाही, तर संबंध अधिक सुखद बनवते. ल्युब्रिकंट वापरणे म्हणजे काहीतरी ‘अनैसर्गिक’ आहे, हा विचार मनातून काढून टाकणे गरजेचे आहे.
४. पेल्विक हेल्थ आणि व्यायामावर लक्ष द्या
महिलांच्या ओटीपोटाचे स्नायू बळकट असणे लैंगिक आरोग्यासाठी महत्त्वाचे असते. ‘केगेल एक्सरसाइज’ (Kegel Exercises) केल्यामुळे पेल्विक स्नायू लवचिक होतात, ज्यामुळे संबंधांवेळी होणारा त्रास कमी होऊ शकतो. नियमित व्यायामामुळे शरीरातील रक्तभिसरण सुधारते आणि त्याचा सकारात्मक परिणाम तुमच्या लैंगिक इच्छेवर आणि क्षमतेवर होतो.
५. तज्ज्ञांचा सल्ला घेण्यास मागे पाहू नका
जर वरील सर्व उपाय करूनही वेदना कमी होत नसतील, तर ते कोणत्याही अंतर्गत संसर्गाचे किंवा आजाराचे (उदा. एंडोमेट्रिओसिस किंवा सिस्ट) लक्षण असू शकते. अशा वेळी घरगुती उपाय करण्याऐवजी अनुभवी स्त्रीरोगतज्ज्ञांची भेट घ्या. वेळेवर केलेले निदान तुम्हाला मोठ्या शारीरिक आणि मानसिक त्रासापासून वाचवू शकते.