भारतात दररोज लाखो प्रवासी रेल्वेने प्रवास करतात. मात्र, रेल्वेच्या रुळांखाली मोठ्या प्रमाणात खडी का टाकली जाते, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. अनेकांना वाटते की ती केवळ सजावटीसाठी असते, पण प्रत्यक्षात या खडीला रेल्वेच्या सुरक्षिततेमध्ये अत्यंत महत्त्वाची भूमिका असते.
रेल्वे रुळांखाली टाकल्या जाणाऱ्या खडीला ‘बॅलास्ट (Ballast)’ म्हटले जाते. ही खडी रुळ आणि स्लीपर यांना घट्ट आधार देते. ट्रेन वेगाने धावत असताना निर्माण होणारा प्रचंड दाब आणि कंपन ही खडी समान प्रमाणात जमिनीवर वितरित करते. त्यामुळे रुळ वाकण्याचा किंवा हलण्याचा धोका कमी होतो.
याशिवाय, पावसाचे पाणी साचू नये म्हणूनही ही खडी उपयुक्त ठरते. खडीमुळे पाणी सहज निचरा होते, त्यामुळे रुळांच्या खालील माती कमकुवत होत नाही. तसेच रुळांच्या आजूबाजूला गवत किंवा झाडे वाढण्यासही अडथळा निर्माण होतो.
रेल्वे तज्ज्ञांच्या मते, योग्य दर्जाचा बॅलास्ट नसल्यास रेल्वे रुळांची स्थिरता कमी होऊ शकते आणि अपघाताचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे रेल्वे मार्गाची नियमित देखभाल करून आवश्यकतेनुसार नवीन खडी टाकली जाते.
म्हणूनच, रेल्वे रुळांखाली दिसणारी खडी ही केवळ दगड नसून सुरक्षित, स्थिर आणि सुरळीत रेल्वे प्रवासाचा एक महत्त्वाचा आधार आहे.