शारीरिक संबंध आणि वेदना: सेक्स दरम्यान होणारा त्रास सामान्य आहे की गंभीर समस्येचे लक्षण? जाणून घ्या वास्तव

पुणे: लैंगिक संबंधांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन समाजात हळूहळू बदलत असला तरी, या विषयाशी निगडित अनेक गैरसमज अजूनही कायम आहेत. विशेषतः महिलांच्या बाबतीत, शारीरिक संबंधांदरम्यान होणाऱ्या वेदनांना अनेकदा ‘स्वाभाविक’ मानले जाते. मात्र, वैद्यकीय विज्ञानाच्या मते, शारीरिक संबंध ही एक सुखद प्रक्रिया असायला हवी. जर एखाद्या महिलेला शरीरसंबंधावेळी सतत वेदना होत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करणे आरोग्यासाठी धोक्याचे ठरू शकते. या वेदनांची कारणे आणि त्यावर करायचे उपाय यावर तज्ज्ञांनी प्रकाश टाकला आहे.

वेदना होणे ‘गरजेचे’ की चिंतेची बाब?

अनेकांचा असा चुकीचा समज असतो की, पहिल्यांदा किंवा त्यानंतरही संबंध ठेवताना महिलेला वेदना होणे अनिवार्य आहे. मात्र, तज्ज्ञ सांगतात की, तीव्र किंवा सतत होणाऱ्या वेदना (Dyspareunia) हे कोणत्याही प्रकारे आरोग्याचे लक्षण नाही. शारीरिक संबंधांवेळी होणारा त्रास हा तुमच्या शरीरातील काही सुप्त आजारांचा किंवा मानसिक तणावाचा संकेत असू शकतो. जर ही प्रक्रिया केवळ वेदनादायक ठरत असेल, तर त्याचा थेट परिणाम महिलेच्या मानसिक स्वास्थ्यावर आणि जोडीदारासोबतच्या नात्यावर होतो.

वेदनांची प्रमुख कारणे

शारीरिक संबंधांवेळी वेदना होण्याची अनेक कारणे असू शकतात. यामध्ये सर्वात मुख्य कारण म्हणजे ‘योनीमार्गाचा कोरडेपणा’ (Vaginal Dryness). शरीरात पुरेशी उत्तेजना नसल्यास किंवा हार्मोन्सच्या बदलामुळे हा त्रास होतो. याशिवाय, पेल्विक इन्फ्लेमेटरी डिसीज (PID), एंडोमेट्रिओसिस किंवा गर्भाशयातील गाठी (Fibroids) यांसारख्या वैद्यकीय समस्यांमुळे खोलवर वेदना जाणवू शकतात. काही वेळा ‘व्हॅजिनिस्मस’ (Vaginismus) सारख्या स्थितीमुळे योनीमार्गाच्या स्नायूंमध्ये अनैच्छिक आकुंचन येते, ज्यामुळे संबंध ठेवणे कठीण आणि वेदनादायक होते.

मानसिक अडथळे आणि संवादाचा अभाव

केवळ शारीरिकच नव्हे, तर मानसिक कारणेही वेदनांना कारणीभूत ठरतात. भीती, चिंता किंवा भूतकाळातील वाईट अनुभव यामुळे शरीर नैसर्गिकरित्या प्रतिसाद देत नाही. तसेच, ‘फोरप्ले’चा अभाव हे देखील वेदनांचे एक मोठे कारण आहे. शरीराला संबंधांसाठी तयार होण्याकरिता पुरेसा वेळ न मिळाल्यास घर्षणामुळे जखमा किंवा जळजळ होऊ शकते. अशा वेळी जोडीदाराशी उघडपणे बोलणे आणि आपल्या अडचणी सांगणे अत्यंत महत्त्वाचे असते.

तज्ज्ञांचा सल्ला आणि उपचार

जर वेदना वारंवार होत असतील, तर घरगुती उपाय करण्याऐवजी स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. डॉक्टर शारीरिक तपासणी करून संसर्ग आहे की अन्य काही समस्या, याचे निदान करू शकतात. वंगण (Lubricants) वापरणे, पेल्विक फ्लोअर एक्सरसाइज (Kegels) करणे किंवा गरज पडल्यास काउन्सलिंग घेणे फायदेशीर ठरते. लैंगिक सुख हा प्रत्येक महिलेचा अधिकार आहे, त्यामुळे वेदना सहन करत राहण्यापेक्षा त्यावर वेळीच उपचार करणे हाच सुज्ञपणा आहे.