शारीरिक संबंधांनंतरची एक छोटी सवय ठरू शकते आरोग्यदायी; ‘युटीआय’चा धोका टाळण्यासाठी डॉक्टरांचा विशेष सल्ला

वैयक्तिक स्वच्छता आणि लैंगिक आरोग्य हे एकमेकांशी घट्ट जोडलेले आहेत. मात्र, आजही आपल्या समाजात या विषयांवर उघडपणे बोलणे टाळले जाते. विशेषतः महिलांच्या बाबतीत, शारीरिक संबंधांनंतर पाळावयाची स्वच्छता ही केवळ संसर्गापासून बचाव करत नाही, तर गंभीर आजारांनाही दूर ठेवते. तज्ज्ञांच्या मते, संबंधांनंतर लगेच लघवीला जाणे ही एक अत्यंत साधी पण प्रभावी सवय आहे, जी युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) सारख्या वेदनादायक समस्यांपासून महिलांचे रक्षण करू शकते.

मूत्रमार्गातील संसर्ग आणि विज्ञानाचे गणित

स्त्री शरीराची रचना पुरुषांपेक्षा वेगळी असते. महिलांमध्ये मूत्रमार्ग (Urethra) हा तुलनेने लहान असतो आणि तो गुदद्वार व योनीमार्गाच्या जवळ असतो. शारीरिक संबंधांदरम्यान, बाह्य बॅक्टेरिया सहजपणे मूत्रमार्गात शिरकाव करू शकतात. हे बॅक्टेरिया जर मूत्राशयापर्यंत पोहोचले, तर तिथे संसर्ग निर्माण होतो. यालाच वैद्यकीय भाषेत ‘हनिमून सिस्टिटिस’ असेही म्हटले जाते. संबंधांनंतर लघवी केल्यामुळे हे बॅक्टेरिया नैसर्गिक प्रवाहाद्वारे शरीराबाहेर फेकले जातात, ज्यामुळे संसर्गाची शक्यता कमी होते.

लघवीची वेळ आणि तातडीचे उपाय

डॉक्टर सांगतात की, शारीरिक संबंध संपल्यानंतर साधारणपणे १५ ते ३० मिनिटांच्या आत लघवी करणे फायदेशीर ठरते. यामुळे मूत्रमार्गाची नैसर्गिक रित्या साफसफाई होते. अनेकदा आळसामुळे किंवा माहिती नसल्यामुळे याकडे दुर्लक्ष केले जाते, जे नंतर जळजळ, वारंवार लघवीला होणे किंवा ओटीपोटात दुखणे अशा समस्यांना निमंत्रण देते. जर तुम्हाला नैसर्गिकरित्या लघवीची भावना होत नसेल, तर थोडे पाणी पिणे उपयुक्त ठरू शकते.

केवळ लघवी पुरेसी आहे का?

लघवी करणे हा बचावाचा एक भाग असला, तरी संपूर्ण स्वच्छता तितकीच महत्त्वाची आहे. संबंधांनंतर जननेंद्रियांची कोमट पाण्याने बाह्य स्वच्छता करावी. यावेळी कोणत्याही प्रकारचे कडक साबण, व्हजायनल वॉश किंवा सुगंधी स्प्रे वापरणे टाळावे, कारण यामुळे योनीमार्गाचा नैसर्गिक पीएच (pH) बिघडू शकतो. सुती अंतर्वस्त्रांचा वापर आणि भरपूर पाणी पिणे या गोष्टी देखील बॅक्टेरियाला लांब ठेवण्यास मदत करतात.

डॉक्टरांकडे कधी जावे?

जर लघवी करताना तीव्र जळजळ होत असेल, लघवीचा रंग बदलला असेल किंवा पाठीच्या खालच्या भागात सतत वेदना होत असतील, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता त्वरित स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. ‘युटीआय’ हा आजार सुरुवातीला सौम्य वाटत असला तरी, त्याकडे दुर्लक्ष केल्यास तो किडनीपर्यंत पसरू शकतो. त्यामुळे योग्य वेळी उपचार आणि प्रतिबंधात्मक सवयी अंगीकारणे हेच सुदृढ आरोग्याचे रहस्य आहे.