आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत, वाढता ताणतणाव, अपुरी झोप आणि चुकीच्या खाण्यापिण्याच्या सवयींचा थेट परिणाम पुरुषांच्या लैंगिक आरोग्यावर होत आहे. सध्या वंध्यत्वाच्या (Infertility) समस्या पुरुषांमध्येही मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहेत. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते, योग्य आहार आणि जीवनशैलीत बदल करून शुक्राणूंची संख्या आणि त्यांची गुणवत्ता (Quality) नैसर्गिकरित्या सुधारता येते.
जर तुम्हाला तुमचे लैंगिक आरोग्य सुधारायचे असेल, तर खालील पदार्थांचा आहारात समावेश करणे फायदेशीर ठरेल.
१. झिंकयुक्त पदार्थांचे सेवन (Zinc Rich Foods)
पुरुषांच्या प्रजनन क्षमतेसाठी ‘झिंक’ हे सर्वात महत्त्वाचे खनिज मानले जाते. शरीरात झिंकची कमतरता असल्यास शुक्राणूंची संख्या कमी होऊ शकते.
-
काय खावे: भोपळ्याच्या बिया (Pumpkin Seeds), तीळ, काजू, कडधान्ये आणि अंडी यांचा आहारात समावेश करा. भोपळ्याच्या बिया विशेषतः शुक्राणूंच्या हालचाली वाढवण्यास मदत करतात.
२. अँटी-ऑक्सिडंट्सची जोड (Antioxidants)
शुक्राणूंना मुक्त रॅडिकल्सपासून (Free Radicals) होणाऱ्या नुकसानापासून वाचवण्यासाठी अँटी-ऑक्सिडंट्स आवश्यक असतात. यामुळे शुक्राणूंचे आयुष्य वाढते.
-
काय खावे: डार्क चॉकलेट, टोमॅटो आणि ब्रोकोली. टोमॅटोमध्ये ‘लायकोपीन’ (Lycopene) असते, जे वीर्याची संरचना सुधारण्यास मदत करते.
३. व्हिटॅमिन सी आणि ई (Vitamin C & E)
व्हिटॅमिन सी शुक्राणूंच्या गुणवत्तेत सुधारणा करते, तर व्हिटॅमिन ई त्यांच्या ऑक्सिडेटिव्ह तणावापासून संरक्षण करते.
-
काय खावे: संत्री, लिंबू, आवळा, पेरू यांसारखी आंबट फळे व्हिटॅमिन सीचा उत्तम स्त्रोत आहेत. बदामामध्ये व्हिटॅमिन ई मुबलक प्रमाणात असते.
४. ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्स (Omega-3 Fatty Acids)
शुक्राणूंच्या रक्तप्रवाहात सुधारणा करण्यासाठी आणि त्यांच्या आकारात सुधारणा करण्यासाठी ओमेगा-३ अत्यंत प्रभावी ठरते.
-
काय खावे: अक्रोड (Walnuts) आणि आळशीच्या बिया (Flax seeds). अक्रोड दररोज खाल्ल्याने शुक्राणूंची चैतन्यता (Vitality) वाढते.
५. पालेभाज्या आणि फॉलिक ॲसिड
फॉलिक ॲसिड किंवा व्हिटॅमिन बी९ मुळे शुक्राणूंच्या डीएनए आरोग्यात सुधारणा होते. यामुळे जन्माला येणाऱ्या बाळांमधील दोष टाळता येतात.
-
काय खावे: पालक, मेथी आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा नियमित आहारात समावेश करा.
‘या’ गोष्टी टाळणे गरजेचे आहे:
केवळ सकस आहार घेऊन चालत नाही, तर काही हानिकारक सवयी सोडणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे:
-
साखर आणि प्रक्रिया केलेले अन्न: जास्त साखर आणि जंक फूडमुळे शरीरात जळजळ (Inflammation) वाढते, ज्याचा परिणाम शुक्राणूंवर होतो.
-
धूम्रपान आणि मद्यपान: तंबाखू आणि अल्कोहोलचे अतिसेवन थेट शुक्राणूंच्या संख्येवर आणि हालचालीवर परिणाम करते.
-
अति उष्णता: घट्ट अंतर्वस्त्रे घालणे किंवा लॅपटॉप मांडीवर ठेवून काम करणे टाळा, कारण अति उष्णतेमुळे अंडकोषांमधील शुक्राणू निर्मितीवर परिणाम होतो.
तज्ज्ञांचा सल्ला:
-
पाणी भरपूर प्या: शरीर हायड्रेटेड राहिल्यास वीर्याचे प्रमाण आणि गुणवत्ता सुधारते.
-
व्यायाम करा: नियमित व्यायामामुळे टेस्टोस्टेरॉन (Testosterone) हार्मोनची पातळी वाढते.
-
तणाव व्यवस्थापन: योगा किंवा ध्यानामुळे मानसिक ताण कमी होतो, जो लैंगिक आरोग्यासाठी पूरक ठरतो.
शुक्राणूंचे आरोग्य हे एका रात्रीत बदलणारी गोष्ट नाही. आहारात केलेले बदल आणि निरोगी जीवनशैलीचा परिणाम दिसण्यासाठी किमान २ ते ३ महिने लागतात. जर तुम्हाला गंभीर समस्या जाणवत असेल, तर घरगुती उपायांसोबतच ‘युरोलॉजिस्ट’ किंवा ‘फर्टिलिटी एक्सपर्ट’चा सल्ला घेणे नेहमीच योग्य ठरते.